In samenwerking met het Nederlands Genootschap van Bedrijfsjuristen heeft Pels Rijcken de jaarlijkse uitgave verzorgd in de NGB-Reeks, met de titel:

Innovatie en technologie – Juridische vraagstukken in de digitale samenleving

Het boek geeft een overzicht van de uitdagingen waar de bedrijfsjurist tegenaan loopt bij de inzet van innovatieve technologieën. Met een aantal handige tips & trics voor de praktijk van de bedrijfsjurist.

Tijdens het NGB-seminar op 24 september 2019, waar het boek is gepresenteerd, vond tevens een paneldiscussie plaats, onder meer over de vraag in hoeverre Legal is toegerust om bij te dragen aan de digitale ambities van de business.

In dit blog geven wij de inhoud van dit boek kort weer.

 

Digitale samenleving

De samenleving digitaliseert in een snel tempo. De opkomst van innovatieve technologieën is hiervan een belangrijke oorzaak. Bedrijven zetten nieuwe technologieën steeds meer in om hun bestaande producten en diensten te verbeteren en nieuwe producten en diensten te ontwikkelen.

 

Fasen digitale transformatie

Sandra van Heukelom-Verhage gaat in op drie verschillende (niet noodzakelijk opeenvolgende) fasen van digitale transformatie die bedrijven doormaken:

Fase 1: van analoog naar digitaal

De meeste bedrijven hebben deze transformatie inmiddels achter de rug. Interne processen en externe communicatie en dienstverlening vinden niet meer op papier plaats maar in gedigitaliseerde vorm.

Fase 2: datagedreven werken

In de tweede fase wordt de vergaarde data verrijkt, uitgewisseld en geanalyseerd. Zo draagt deze data bij aan verbetering en efficiency van de business. De waarde van data wordt zichtbaar.

Fase 3: transformatie naar nieuwe businessmodellen

In de derde fase staat de transformatie naar datagedreven dienstverlening en het ontstaan van nieuwe bedrijfsconcepten centraal. Inzicht ontstaat in (veranderende) customer demands. We zien in deze fase dat bedrijven gaan experimenteren en innoveren met nieuwe technologieën. Technologieën die in het oog springen: Artificial Intelligence (AI), Blockchain, Smart Contract, Digital Twin, Internet of Things (IoT) en Digitaal Platform.

 

Innovatie-ecosystemen

Innovatie is behalve een proces – ontwikkeling van een nieuwe vondst – ook de uitkomst daarvan: een succesvolle toepassing van de innovatie en een brede verspreiding in de samenleving.

Om te komen tot een succesvolle innovatie is een intensieve samenwerking van alle betrokken partijen van groot belang. Zo’n samenwerkingsverband van ketenpartners, overheden, consultants, universiteiten en (zelfs) concurrenten heet een innovatie-ecosysteem. Kenmerken van zulke systemen zijn: alle partijen zijn in gelijke mate verantwoordelijk voor het geheel, hebben een eigen rol en zijn even belangrijk. Om te komen tot een succesvolle innovatie is het noodzakelijk het ecosysteem goed in kaart te brengen: wat zijn de rollen en wat is de aard en daadwerkelijke invulling van de samenwerking?

 

Juridisch, maar óók technologie.. en ethiek

Bij het gebruik van nieuwe technologieën krijgt de bedrijfsjurist te maken met verschillende juridische vraagstukken. Het is van groot belang deze vragen te identificeren en te beantwoorden.

Maar de bedrijfsjurist van de toekomst moet niet alleen oog hebben voor de juridische implicaties van nieuwe technologieën, betoogt Erik Vermeulen. Voor juristen is het ook noodzakelijk om de black box van de technologie te openen. Ze moeten basiskennis hebben van de interne werking van geautomatiseerde complexe systemen (Artificial intelligence en data-analyse), de toepassingen daarvan begrijpen en kunnen samenwerken met softwareontwikkelaars.

Naast het doorgronden van de technologie, rijzen er steeds meer ethische vraagstukken. Ook deze vragen moeten geadresseerd worden.

 

Een concrete casus

Aan de hand van een concrete casus laten de specialisten van Pels Rijcken hun licht schijnen over de verschillende juridische vraagstukken waar een bedrijfsjurist mee te maken krijgt. Zij laten op heldere wijze zien hoe abstracte vraagstukken doorwerken in de praktijk.

De casus betreft een pilot van een gefingeerde Nederlandse autofabrikant ‘Auto Macchina’ die een zelfrijdende auto op de markt wil brengen die op de openbare weg rijdt.

Achtereenvolgens komen aan de orde:

  • Privacy en gegevensbescherming
  • IT-contractenrecht
  • IE & bedrijfsgeheimen
  • Mededingingsrecht
  • Aansprakelijkheidsrecht
  • Financieel recht

Aan het einde van ieder hoofdstuk staat per onderwerp een aantal nuttige tips & tricks.

 

Privacy en gegevensbescherming

In dit hoofdstuk geven Gerrit-Jan Zwenne en Lars Groeneveld inzicht in de betekenis van het privacyrecht voor de plannen van Auto Macchina.

De privacywet, en dus ook de AVG, stelt regels om te voorzien in waarborgen bij het gebruik van verschillende technologische ontwikkelingen. Om toekomstbestendig te zijn, maakt de wetgever daarvoor gebruik van open begrippen en vage normen, die telkens in de praktijk moeten worden ingevuld en geconcretiseerd. Veel uit deze regelgeving is daardoor nog onzeker.

In dit hoofdstuk gaan Gerrit-Jan en Lars in op wat kan, wat mag en, soms ook, wat moet mogen. Dit doen zij aan de hand van drie vraagstukken:

  • Is de AVG van toepassing?
  • Op wie is de AVG van toepassing?
  • Wat verlangt de AVG?

Hun slotopmerking is dat het niet altijd makkelijk is om te voldoen aan de AVG, maar dat er vaak veel meer mogelijk is dan soms wordt gedacht.

 

IT-Contractenrecht

Innovatie-ecosystemen vergen goede contractuele afspraken. Dat is een uitdaging, want juist bij innovatie is op voorhand niet te zeggen wat de resultaten zijn, of die resultaten economische waarde hebben en wie van de innovatiepartners daarvan het meeste voordeel heeft. De kunst van het maken van innovatie-afspraken is om enerzijds de partijen die deelnemen aan het ecosysteem voldoende duidelijkheid en vertrouwen te geven, en anderzijds niet dusdanig gedetailleerde afspraken te maken dat daardoor het innovatieve karakter van een samenwerking verloren gaat.

In dit hoofdstuk geven Meine Dijkstra, Jeroen Naves en Chayenne van Lavieren een aantal voorbeelden van klassiek contracteren (complete contracting) en van flexibele contracteervormen (relational contracting). In de VS is een vervlechting van beide contractvormen ontwikkeld (braided contracting).

Tot slot een aantal opmerkingen over innoveren in samenwerking met de overheid.

 

IE & Bedrijfsgeheimen

Dit hoofdstuk gaat over de bescherming van innovatie vanuit het perspectief van het intellectuele eigendomsrecht. Het intellectuele eigendomsrecht kent veel verschijningsvormen. De scope van dit hoofdstuk is beperkt tot wat relevant is voor de bescherming van datagedreven toepassingen. Achtereenvolgens komen voorbij: het auteursrecht, het databankenrecht, het octrooirecht en de implicaties daarvan op de casus. Ook de bescherming van bedrijfsgeheimen wordt hier besproken.  Aan het woord in dit hoofdstuk: Sikke Kingma, Jordi Bierens, Bram Kleinhout en Lars Groeneveld.

 

Mededingingsrecht

Recente voorbeelden laten zien dat in de praktijk het bestaande mededingingsrecht op soms verrassende wijze wordt toegepast op nieuwe technologieën.

Bedrijven die nieuwe technologie ontwikkelen of gebruiken moeten zich ook onder de bestaande mededingingsregels bewust zijn van de mogelijke mededingingsrechtelijke risico’s die daaraan kleven. Dat is niet eenvoudig, nu het niet altijd duidelijk is op welke manier nieuwe technologieën passen binnen het bestaande mededingingsrechtelijke kader.

In dit hoofdstuk wijzen Erik Pijnacker Hordijk en Susanne Kingma op een aantal toepassingen van big data, AI, platforms en algoritmes dat in het bijzonder risico’s op overtreding van de mededingingsregels mee kan brengen. Daarna komen de mededingingsrechtelijke aandachtspunten bij het delen van data aan bod.

 

Aansprakelijkheidsrecht

Bij het werken met data bestaan er aansprakelijkheidsrisico’s in contractuele verhoudingen, maar ook daarbuiten. Ieder die schade lijdt als gevolg van onregelmatigheden bij de verwerking van data, kan de verwerker immers voor die schade aansprakelijk stellen. Aan de bedrijfsjurist de belangrijke taak om deze risico’s tot een minimum te beperken.

In dit hoofdstuk identificeren Wemmeke Wisman en Juliette Duyster de aansprakelijkheidsrisico’s die een onderneming loopt bij het (onrechtmatig) delen en verwerken van onvolledige of onjuiste data. Hoe zit dat bij een datalek of hack, waardoor gegevens in verkeerde handen vallen? En is schade die als gevolg daarvan optreedt verzekerbaar?

 

Financieel recht

Het financiële recht heeft een groot bereik. Het is niet alleen relevant voor traditionele financiële instellingen als banken, verzekeraars en beleggingsondernemingen. Ook ondernemingen die normaliter niet actief zijn op de financiële markten of zich bezighouden met het verlenen van financiële diensten – denk aan lenen, sparen, beleggen, verzekeren, betalen – kunnen onbedoeld in aanraking komen met het financiële recht, met handhaving door AFM en DNB als mogelijk gevolg.

Ook bij het opzetten van innovatieve projecten kan een dergelijk compliancerisico spelen. Het financiële recht kan over het hoofd worden gezien, omdat partijen zichzelf niet zien als financiële instellingen en veronderstellen dat zij niet door financiële wetgeving geraakt worden.

Innovaties kennen doorgaans nog geen helder juridisch kader. Door de nieuwe digitaliseringsgolf vervagen bovendien grenzen; het is niet altijd meer duidelijk te stellen wanneer sprake is van lenen, sparen, effecten aanbieden of beleggen. In dit hoofdstuk bespreekt Ameer Muhammad hoe kan worden herkend wanneer het financiële recht van toepassing kan zijn. Ook gaat hij in op de belangrijkste juridische aandachtspunten van cryptografische tokens.

De casus van Auto Macchina vormt hierbij de rode draad.

 

Pels Rijcken Innovation, Privacy & Technology Team

Deze editie van de NGB Reeks is geschreven door advocaten van Pels Rijcken met als doel bedrijfsjuristen een handvat te geven bij de juridische vraagstukken in de digitale samenleving.

De sectie Innovation, Privacy & Technology begeleidt zijn cliënten bij innovaties op het gebied van artificial intelligence, blockchain, smart contracts, data en smart cities. Het team is vanaf het begin af aan betrokken bij de ontwikkeling en implementatie van innovaties en werkt nauw samen met ontwikkelaars, programmeurs en bouwers, om de juridische eisen direct in de techniek te bouwen. De teamleden zijn gespecialiseerd in het beantwoorden van juridische vraagstukken die spelen bij nieuwe technologieën

Vragen? Neem dan contact op met een van onze experts.

Interesse in een exemplaar van de NGB-Reeks?

Wilt u een exemplaar van deze NGB-Reeks ontvangen, stuur dan een mail met uw postadresgegevens naar digitaletransformatie@pelsrijcken.nl

Voor meer informatie over het NGB, zie www.ngb.nl

Share This